Aquarium (2)
Op een zondagmiddag moet ik met Soerabaja Papa mee naar een obscuur adres ergens aan de Hengelolaan, waar iemand in een portiekwoning op de bovenste etage illegaal in aquariumvissen handelt. De woning staat etages aquaria met zingende luchtpompjes. Tussen de klanten bevinden zich veel Indische jongens. Hollandse jongens dragen colberts, die ze jasjes noemen; Indische jongens dragen jacks en noemen ze jackets.
Soerabaja Papa kiest zijn vissen per paar. Er zitten zebravisjes bij, schoolvissen die paarsgewijs niet gedijen. Daarom moeten er later 10 worden bijgekocht. Mama Helmond vraagt zich aldoor af hoe we de week door moeten komen als hij al het huishoudgeld er bij die aquariumvisboer op de Hengelolaan doorheen jaagt. ‘Wat moeten we met die stomme vissen als we verder niks te vreten hebben. Jij gaat bij die stinkvrienden van je nasi en bami zitten vreten, jij eet nieuwe Hollandse haring voor je thuiskomt, jij maakt in de lunchpauze je geld op aan saucijzenbroodjes en ik moet de kinderen met droog brood naar school sturen en ze ’s avonds een half ei te vreten geven omdat jij zo nodig dat stinkaquarium hier in huis moest halen, waar ik de godganse dag mijn knieën tegen stoot.’
‘Ach, gezellig toch, die visjes? Mooi, voor als het donker wordt.’
Nou, dan kijkt zij naar een besneeuwde film op een zwartwit-televisie met één kanaal en wij kijken naar het aquarium, waarin het leven mooi is, en de dood op de loer ligt.
Een Hollandse kennis uit het Westland, een ex-marinier die regelmatig opduikt in Soerabaja Papa’s oorlogsverhalen, zegt: ‘Ik denk dat het water is vergiftigd.’ Hij steekt zijn arm in de bak en haalt wat zand weg van de bodem. ‘Kijk, die vorige eigenaar heeft gewoon een laag verf over de verroeste bodem gesmeerd. Daardoor gaan die vissen dood.’
‘Maar hoe kan het dan dat die goerami’s blijven leven?’
Goerami’s. Indonesische vissen. Indonesiërs waren ooit de tegenstanders van Soerabaja Papa en die Hollandse kennis in een moeilijk te begrijpen oorlog. De Indonesiërs wonnen de oorlog, Soerabaja Papa en zijn Hollandse mariniersmaat hadden die kampongs net zo goed niet in de fik hoeven steken.
Wanneer zijn oude mariniersmaat is vertrokken, kijkt Soerabaja Papa nog lang naar de goerami’s. Sterven er geen guppen door het slechte water, dan worden ze wel opgegeten door die verdomde goerami’s. Ze zijn met vijf stuks vertegenwoordigd en zijn de grootste vissen in het aquarium. Het zijn net peloppers, die goerami’s: extremisten, vijanden van koningin en vaderland. Ze komen Soerabaja Papa bezoeken in de nacht, doorzwemmen zijn bloederige dromen. Beelden van haat en angst verstillen tot batik goerami.
Haagsche Courant, vrijdag 30 mei 2003
