De Gids met Indische schrijfsters
Wie in zijn familiegeschiedenis duikt, komt vroeg of laat wel ergens een wapenschild of beroemdheid tegen. Op een dag keek ik terug op wat ik geschreven had en welke familieleden model in mijn romans hadden gestaan. Dat waren mijn vader en mijn grootmoeder. Er restte nog één figuur die ik moest ontdekken langs de Indische lijn in mijn familie: mijn overgrootmoeder. Onderzoek plegen hoefde niet, gegevens over haar werden me mettertijd ongevraagd aangereikt door historici en literatuurwetenschappers die mijn schrijverspad kruisten en verdwenen ongelezen in mijn lade. Die hoefde ik slechts open te trekken toen ik aan een novelle begon te werken en haar – dit klinkt oneerbiedig – als bijfiguur nodig had. Rabina heette ze, geboren ergens op Oost-Java, zonder achternaam. Niet direct iemand die je in de negentiende eeuw ergens in Overijssel zou tegenkomen, dacht ik. En zo dachten indertijd Anne Busken Huet en Sophie Potgieter ook. Anne was de vrouw van de schrijver, criticus en journalist Conrad Busken Huet, die zijn heil in Batavia was gaan zoeken. Sophie was de zuster van E. J. Potgieter, mede oprichter van het tijdschrift waar u nu in leest: De Gids…
Zo begint mijn bijdrage van bijna 5.000 woorden aan het jongste nummer van De Gids, dat met zijn leeftijd van 170 jaar het oudste culturele tijdschrift van Europa is en misschien wel van de hele wereld. Toen het werd opgericht, leefde mijn overgrootmoeder nog niet, die rond 1880 als een der eerste Oost-Javaanse vrouwen in Nederland kwam wonen en er, dat begrijpt u, niet bijster warm werd onthaald. Nu mag zij als historisch figuur De Gids van mei 2007 openen, en zo richt ik dan een standbeeld voor haar op.
Het themanummer van De Gids heet Indische schrijfsters. Mijn, zeer impliciete, kritiek op deze Indische schrijfsters is dat zij nooit een Javaanse in Nederland hebben beschreven. Ze kwamen niet verder dan Indo-Europese vrouwen, wat enerzijds nogal voor de hand liggend was maar anderzijds toch ook weer niet getuigde van een progressieve blik.
Zoals gewoonlijk in het huidig tijdsgewricht houdt bijna geen hond zich precies aan zijn of haar opdracht en zo vliegt het ook in deze Gids, met instemming van de redactie uiteraard, zo’n beetje alle kanten op met onder meer Basha Faber, Henk Mak van Dijk, Greddy Huisman, Arjen Mulder, Frank Okker, Anneloes Timmerije en Vilan van de Loo. Ik vind de cover wat smakeloos met een lezende Madelon Székely-Lulofs naast een door haarzelf zelfgeschoten krokodil. Maar goed, met palmbomen, vulkanen, batik en wajangfiguren kun je onderhand toch ook niet meer aankomen.
De Gids is verkrijgbaar bij de betere boekhandels in Amersfoort, Amsterdam, Arnhem, Baarn, Bergen, Bilthoven, Boxtel, Brugge (B.), Den Bosch, Den Haag, Dronten, Eindhoven, Gorinchem, Groningen, Haarlem, Hilversum, Hoofddorp, Krimpen a/d IJssel, Laren, Leiden, Maastricht, Makkum, Middelburg, Naarden, Nijmegen, Nootdorp, Oss, Papendrecht, Ridderkerk, Roermond, Rotterdam, Tilburg, Turnhout (B.), Utrecht, Velp, Venlo, Voorburg, Winterswijk, Zeist en Zutphen.
