Rivier de Lossie – fragment (2)
Op de eerste dag van mijn bedevaart reisde ik met de trein naar het vliegveld, waar ik als enige door de douane werd gefouilleerd. Er zaten alleen blanke mensen in het vliegtuig, Nederlanders en Schotten door elkaar, de meeste passagiers ongetwijfeld met nauwe familiebanden.
In Schotland aangekomen had ik geen last van de douane. Ik liet me met de eerste de beste taxi naar Aberdeen brengen. In de granieten stad nam ik het eerste het beste logement dat de taxichauffeur me voorstelde. Het was een huis dat zich in krapte en benauwdheid liet vergelijken met een ordinair Nederlands pension ergens in de provincie.
De gastvrouw nodigde me uit in de keuken en serveerde soep met brood. Ze schoof gemoedelijk bij me aan en stak een sigaret op terwijl ze me guitig mededeelde dat het in de overige vertrekken verboden was te roken.
Ik vond haar Hollands aandoen, ze sprak alleen in een andere taal. Misschien was het makkelijker de mensen voortaan maar te onderscheiden in Europeanen en Aziaten, bedacht ik, met mijzelf als Euraziatisch ertussenin.
Ze blies nonchalant een wolk sigarettenrook naar het gebarsten plafond. Net als ik, moest ze een jaar of veertig zijn. Ze zag er gezellig slonzig uit. Ik vroeg me af waar haar echtgenoot uithing, als ze die al had. Ze babbelde tegen me aan over haar dagelijks leven en klaagde over buitenlandse IT-ers die ze vaak in huis kreeg.
‘Ze bevlekken het beddengoed,’ zei ze, ‘en laten ranzige boekjes in de nachtkastjes achter.’
Daarop begon ze over de lasten van het leven, niet de materiële maar de spirituele. Reïncarnatie was volgens haar een troost en vloek tegelijk.
‘Jullie geloven daar toch ook in reïncarnatie, of niet?’
‘Ik weet het niet,’ zei ik, wars van zweverige gesprekken, die ik al te vaak had gevoerd. En ik vroeg me af wat ze bedoelde met ‘jullie daar’. Ze had mijn paspoortgegevens genoteerd en gezien dat ik uit Nederland kwam. Bedoelde ze ‘jullie daar in Nederland’ of ‘jullie Euraziaten’, mocht ze mij voor zo iemand houden? ‘Euraziaat’ was nog een puur Engelse term, die ze tot mijn spijt in Nederland niet gebruikten.
Nergens ter wereld was ik voor een Nederlander aangezien. Meestal voor een Indonesiër, een Indiaan of Maori. In Indonesië, waar komaf een nog grotere rol speelt dan in Nederland, was ik aangezien voor een Molukker, Menadonees of toch gewoon voor een Indo, wat daar weinig meer betekent dan dat je een lichte huidskleur hebt en veel op een acteur lijkt uit de een of andere film of televisieserie. Indonesiërs hebben er weinig weet van dat er een half miljoen Indo’s in Nederland rondlopen met een geschiedenis die teruggaat tot de beginjaren van de VOC. In de negentiende eeuw speelden Indo’s een grote rol in het amusementsleven in Nederlands-Indië, men zag ze veel op de toneel- en muziekpodia en ze zijn ook in het huidige Indonesië nooit van dat imago afgekomen. Dat was voor sommigen zo slecht nog niet, zolang ze de schoonheidsnorm wisten te halen. In Nederland kon Indo-etniciteit juist een hindernis zijn bij casting voor film of toneel, maar weer minder op de muziekpodia, al lagen ook daar beperkingen: een serieuze Surinaamse Country & Western-band, om maar wat te noemen, zou heel wat uit te leggen hebben.
‘Je hoeft denk ik niet iets te wéten om ergens in te geloven,’ poneerde de vrouw nog om het gesprek gaande te houden.
Maar ik zweeg, deed alsof ik vergeten was waar het over ging en boog me peinzend over mijn soepkom.
De vrouw liet het gesprek maar rusten, drukte haar sigarettenpeuk uit en ging de ruiten van de keukenkasten poetsen. Later, toen ik op bed lag te rusten, hoorde ik haar beneden zingen.
Wat zong ze? Was het iets in Gaelic? Waren haar ouders, haar grootouders, haar overgrootouders en allen die hun voorgingen in Schotland geboren? Was zij zo vast geworteld in dit land dat ze er eenvoudig geen weet van had? Dat was voor mij iets om jaloers op te kunnen worden.
