Spijkertjes wegen
Mijn grootvader van moederskant groeide op in een weeshuis in Brabant en werd een bekende figuur in Helmond toen hij tweemaal achtereen de Staatsloterij won. Met het kapitaal dat hem in de schoot geworpen werd, begon hij een schoenmakerij aan de Beelsstraat nr. 1 te Helmond. Ik herinner me het schemerige atelier, de geur van leder en de schittering van de kinderhoofdjes die gloeiden onder de zomerzon. Ik kwam er alleen in de zomervakantie, herinner me geen regen en ook niet dat Opa Helmond ooit bij ons in Den Haag langskwam.
Hij speelde accordeon en viool en had een orkestje waarmee hij de avonden zoekbracht in feestgelegenheden. Op een nacht reed hij met zijn dronken kop zijn Citroën Traction Avant het kanaal in, onderweg van Eindhoven naar Helmond. De volgende dag had hij weer een nieuwe.
Opa Helmonds Citroën Traction Avant rook heerlijk. Lederen zittingen, houten dashboard, één ruitenwisser. Sigarenrook. De stem van Opa Helmond klonk gemoedelijk en bedaard, en ja: nu herinner ik me wél regen, een enorme wolkbreuk boven de Peel, waar we waren wezen zwemmen in de toen nog glasheldere vennen.
Naast de dagtochtjes naar de Peel bood Opa Helmond ons vermaak door ’s morgens zijn gekookte eitje tegen zijn voorhoofd stuk te tikken voor hij het begon uit te lepelen. Als oudste van de drie jongens mocht ik wel eens helpen in de schoenmakerij, waar de geur van schoenen, smeersels en vetten een heilige atmosfeer schiep bij het diffuse licht dat door de kleine ramen naar binnen viel. Ik had de eer spijkertjes te mogen wegen, die voor 15 cent in een bruin papieren puntzakje aan klanten werden verkocht die zelf hun schoenzolen maandelijks bijspijkerden.
De gewichtjes stonden in rangorde in een houten blok naast de intrigerende weegschaal opgesteld. Wat een genoegen was het om twee gewichtjes op de linkerschaal te mogen zetten en met een fraai metalen schepje de spijkertjes in het zakje op de andere schaal te laten glijden. Minutenlang kon ik met die schoenzoolspijkertjes kruidenieren totdat de haantjes van de weegschaal exact in balans waren.
Opa Helmond liet me aanvankelijk begaan bij mijn nauwgezette pogingen om met een spijkertje meer of minder de haantjes op één lijn te krijgen. Maar op een moment verdroeg hij mijn werkwijze niet langer. Hij zei: ‘Je moet niet op een spijkertje meer of minder kijken, je moet zien of het ongeveer goed is.’ En toen deed hij in één minuut tien zakjes waar ik anders een half uur voor had genomen. Weg was de betovering bij de zachtjes wiebelende weegschaal. Weg het genoegen om in schoonschrift de prijs van de spijkertjes met zacht potlood op de bruine papieren zakjes te kalligraferen. Tijd was geld. Maar die les bleek uiteindelijk toch niet aan mij besteed.
Haagsche Courant, vrijdag 25 februari 2005
