In 1989 liet ik Bewegingen van heimwee verschijnen, een semi-autobiografisch relaas. Aanleiding was een reünie van ex-tehuisbewoners die een jaar eerder in Voorschoten had plaatsgevonden. Er waren recensenten die niets van het boek begrepen, ervanuitgaande dat een verblijf in een tehuis zoiets is als een verblijf in een gevangenis. Ze wilden lezen wat zij in gedachten hadden, niet wat ik schreef.

Nou riep ik in mijn tehuistijd wel vaak dat ik die gevangenis haatte, maar in mijn boek koos ik voor een ander perspectief. Het leven ná een verblijf in een tehuis kan namelijk nóg beroerder zijn dan het leven ín een tehuis. En voor sommigen is het leven in een tehuis nog altijd beter en veiliger dan te moeten leven in een gezin met aan het hoofd een zwaar getraumatiseerde vader die zo paranoïde was dat hij zijn eigen kinderen niet vertrouwde. Maar daar wilde ik het toen nog niet over hebben, ik wilde een roman schrijven over eenzaamheid.

Mijn roman Het verloren lied uit 2000 speelt in verschillende tehuizen en dat boek werd geliefd, misschien wel omdat er nergens sprake is van heimwee naar een tehuis en het leven in tehuizen wat realistischer werd beschreven.

In Huize Nieuw-Voordorp te Voorschoten was Rudie Kagie, journalist, ooit een jaargenoot van me. Ik kwam zijn naam later vaak tegen in Vrij Nederland en in De Groene Amsterdammer. De Koninklijke Bibliotheek bewaart een stuk of 80 (!) boektitels over de meest uiteenlopende onderwerpen van hem. Ik zwijg nog maar even over de duizenden artikelen die hij in zijn leven uit zijn schrijfmachine heeft geramd.

We ontmoetten elkaar op een tweede reünie enkele jaren terug. Rudie Kagie, en vele anderen, had de eerste reünie gemist: de reünie die speelt in Bewegingen van heimwee. Ik verveelde me tijdens de tweede reünie, al was het natuurlijk leuk om Rudie Kagie weer terug te zien. Anders dan een jaar of twintig terug was zoiets als heimwee naar de tijd in het tehuis allang geen motief meer in mijn leven. Je ontgroeit zelfs je boeken, niet? Er was een vrouw die me aldoor lastigviel door maar te blijven roepen dat Bewegingen van heimwee een leugen was. Ze begreep niet wat fictie is. Zoals er ook talloze mensen op het internet zitten die geen benul hebben van wat fictie is. Alles wat ze lezen houden ze voor waar. Maar ook romanlezers halen makkelijk feiten en fictie door elkaar. Er zijn er weinigen die geloven dat Hazel uit Rivier de Lossie een verzonnen personage is. Om maar een voorbeeld te geven.

Rudie Kagie weet wél wat fictie is. Maar als ouderwets journalist wilde hij toch een andere kant van mijn verhaal horen. Ik stemde toe. We spraken af in een rustig restaurant ergens aan het Buitenhof. Dat was verleden jaar zomer, de zon scheen, er was een demonstratie van Turken gaande vanwege de beschieting van Israëliërs op een Turks schip dat de zeeblokkade had genegeerd.

Tijdens het interview dat Rudie Kagie me afnam, kwamen allerlei herinneringen en inzichten bij me naar boven waar ik in mijn literaire werk nooit iets mee had gedaan en ook nooit iets mee zal doen. In mijn boeken draait alles om beleving, de feiten staan in dienst van de beleving. Punt. Niettemin gaf ik Rudie Kagie toestemming om mijn relaas, dat hij met een dictafoon opnam, op te nemen in het boek waaraan hij toen werkte. Dat boek komt binnenkort uit onder de wonderlijke titel Schuifkaas.

“Weet jij wat schuifkaas is?”

Rudie Kagie stelde me die vraag, maar nee: ik wist het echt niet. Ik neem aan dat u het ook niet weet. In onderstaande tragikomische trailer legt Rudie Kagie uit wat schuifkaas is.

De flaptekst van het boek luidt voorlopig zo:

In het boek beschrijft Rudie Kagie hoe een reünie voor ex-bewoners van kindertehuis Nieuw-Voordorp totaal uit de hand dreigt te lopen. De uitnodiging om na veertig jaar weer eens bij elkaar te komen roept onvoorziene emoties op. In de aanloop tot wat een gezellige dag had moeten worden, komt de inmiddels bejaarde groepsleiding heftig in aanvaring met de al lang volwassen voogdijpupillen van toen.

Beide partijen vervallen in oude rolpatronen. De opvoeders slaan weer aan het betuttelen en censureren bijdragen aan het reünieboek. Als reactie hierop plaatsen de oud-pupillen traumatische herinneringen aan kindermishandeling in Nieuw Voordorp op internet. Sommigen werden in dit instituut voor de rest van hun leven psychisch beschadigd, maar was dat inderdaad de schuld van de directie? De sfeer tijdens de voorbereidingen van de reünie wordt zo met de dag grimmiger.

Schuifkaas is het autobiografische relaas van een reünist voor wie de pijnlijke confrontatie het ontbrekende stuk blijkt in een puzzel die hij voor het eerst meent te begrijpen.

Goed, je hebt dus fictie, factie en non-fictie. Je hebt Alfred Birney en Rudie Kagie. En wij hebben elkaar. Ieder zijn stiel. Ik ben van de partij tijdens de feestelijke presentatie op vrijdag 8 april a.s. in het Historisch Museum te Voorschoten, waar de auteur het eerste exemplaar van Schuifkaas zal overhandigen aan de 83-jarige journalist Joop Peeters. Op 12-jarige leeftijd leverde Kagie namelijk bij deze correspondent van vijf regionale dagbladen al zijn eerste verslagjes in van lokale evenementen – een stimulans die bepalend was voor zijn keuze om later journalist te worden. Is dat niet mooi?

De literatuurcriticus Jeroen Vullings (Vrij Nederland) zal in een dubbelinterview ingaan op de functie van Nieuw-Voordorp als inspiratiebron voor mij, Alfred Birney, als romanschrijver en voor Rudie Kagie, als non fictie-schrijver .

De boekpresentatie is voor genodigden, maar als u erbij wilt zijn mail dan naar schuifkaas@yahoo.com. Wie weet is er nog plaats!