Een week geleden vierde Indisch 3.0 haar tweede verjaardag. Dat was ergens in Utrecht, zeg maar in de mega desa van Holland. Locatie: Café Kopi Susu. Voorin de bar met wat tafels en stoelen. Achterin een geïmproviseerde huiskamer met ruimte om te dansen, of om met je bordje nasi tjampoer te kunnen jongleren op de muziek van stemmen met een prettige conversatiesterkte. Hollandse feestjes zijn vaak luidruchtig. Veel koeiengeloei. Wel gemoedelijk, maar zonder die verfijning die Indische mensen hoe dan ook hebben, cliché of niet. Op Indische feestjes zie je niet snel openlijke ruzies; die gaan onderhuids, zijn gemener, zodat anderen er geen last van hebben. Hollanders geven elkaar een dreun en drinken daarna een pilsje. Geen oordelen hier, alleen wat accentverschillen. In een overvolle bar botsen Indische mensen met bordjes nasi tjampoer in hun handen níet tegen elkaar op. Bij Hollanders vliegen de aardappelen en vaatdoekjes je om de oren. Verschillen tussen Hollanders en Indische mensen blijven eenvoudig te maken. Is ook al veel over geschreven. Indische mensen vinden Hollanders onbehouwen en Hollanders vinden Indische mensen beschaafd. Voor de rest is het nasi met bier, dat gaat allemaal wel. Zoeken naar verschillen tussen Indische mensen van de tweede en derde generatie is pas wérkelijk interessant.
Met raciale blik spied ik om me heen, gezichten lezend. Als ik er niet uitkom stap ik op iemand af.
‘Hey, ben je Indisch?’
‘Ja-ha!’.
Ik mag kijken. Naar de ogen, de kaaklijn, de mond. Jonge vrouwen van de derde generatie krijgen vuur in hun ogen zodra ze iets beweren of aandacht van het publiek vragen, jongemannen zijn wat verlegener. Is bij ons, de tweede generatie, ook zo, én bij de eerste generatie. Indisch als een soort matriarchale huiskamercultuur, althans zolang er van buitensporig geweld geen sprake is (zie De onschuld van een vis uit Indische gezichten).
Het voelt lekker je tussen die jonge mensen te mogen begeven. Geen geklaag over overleden vrienden, zieken, kwalen, tempo doeloe, tempo doelloos en hoe beroerd alles tegenwoordig al niet is. Jonge mensen zijn dynamisch, ze zullen ook wel moeten. Twee blanke Indische jonge vrouwen van 20 willen schrijven. Dat betekent niet per se dat ze het over Indische zaken willen hebben. De eerste is verslingerd aan chicklit en wil die kant op. Ze is serieus, want ze schrijft niet meer dan eenderde pagina per dag. Dat klinkt ouderwets in een tijd waarin nogal wat bloggers menen dat ze in een week een fatsoenlijke roman uit hun toetsenbord kunnen rammen. De tweede wil columns schrijven en oefent al op haar weblog. Als ik de koppen tel en een snelle rekensom maak, dan klopt het wel ongeveer dat er een miljoen Nederlanders zijn die een boek willen schrijven en publiceren. Wat dat betreft is er geen verschil tussen Hollanders, Indo’s, Engelsen, Noren, Koreanen, Eskimo’s et cetera.
Een blanke Indische jongen van 3.0 betreedt de vloer voor een Indisch stand-upcomedyoptreden. Hij begint met een sneer naar Wieteke van Dort, die zo nep is als de hel. De sneer is Indisch, dus niet krenkend, maar geen der aanwezigen zal het na zijn optreden nog in zijn hoofd halen om naar de eerstgenoemde totokmarionet te gaan luisteren. De jongen is 31 en zo ontzettend goed, dat je je bijna zou afvragen waarom hij de televisie niet haalt. Hij kan zelfs mij nadoen… Ik ben verbaasd. Hij bleek me eens te hebben gezien ergens op een podium en geeft een Birney-imitatie ten beste. Gelukkig is het goedbedoeld, ik ben gevleid.
Hebben, of hadden, we zulke jongens ook niet onder Indisch 2.0? Jazeker, en altijd binnenskamers. En dat zoeken naar je roots? Zelfde laken en pak. Het is niet waar dat mensen van de derde generatie en masse hun heil zoeken in Indonesië, zoals weleens wordt beweerd. De een doet het wel en de ander doet het niet. Je hebt ze ook die liever gaan skiën in de Alpen, zoals mijn broer, ooit een fanatiek skiër. De een leert bahasa Indonesia en de ander doet dat niet. Niets moet, heel veel mag, er is veel ruimte voor individualisme. Wat me het meest opvalt is dat er zo weinig wordt gezeurd over Indisch-zijn. Indisch 3.0 is gewoon Indisch. Klaar. Wat is Indisch? Domme vraag. Antwoord: een gevoel. Bij de tweede generatie deden we daar altijd wat ingewikkelder over. Dat kunnen ze natuurlijk ook bij de derde generatie. Een enkele blanke Indo wordt soms gewoonweg niet geaccepteerd op grond van zijn of haar uiterlijk.
Kwesties rond blanke Indo’s spelen trouwens al 100 jaar. Die staan het sterkst beschreven in de roman In vreemde sferen (1905) van Victor Ido. Helaas is het boek altijd overschaduwd geweest door zijn latere roman De paupers, waarin zo ontzettend veel geklaagd wordt over de plek van de kleine Boeng, zeg maar de Indo uit de kampong. De Indo moet namelijk zielig zijn (Max Havelaar van Multatuli), of achterbaks (Orpheus in de desa van Augusta de Wit), of inhalig (Goena-Goena van P.A. Daum), of een sexdier (De stille kracht van Louis Couperus), of alleen maar goed als muzikant (Rubber van M.H. Székely-Lulofs) – in elk geval moet de Indo voldoen aan het beeld van de gemiddelde Hollander (daarom zie je ze nauwelijks op televisie, right?). Ik tikte de eerstgenoemde, zeer interessante titel eens voor 15 euro op de kop bij een antiquaar. Misschien betaal je nu tweemaal zoveel voor. Je kunt ook gewoon naar de KB of naar een universiteitsbibliotheek. Of wachten tot mijn essay verschijnt over vergeten Indo-schrijvers van rond het fin de siècle. Dit terzijde.
Bij de tweede generatie werd niet alleen je uiterlijk maar ook je kennis van het Maleis getoetst, de souplesse van je vingers, je muzikaliteit, je bekwaamheid in martial arts, in vliegeren, katapult schieten en ga zo maar door. Bij de derde generatie gaat het zoeken naar overeenkomsten gevoelsmatiger. Ook heb ik nog niet het gevoel gekregen dat men zich tegen mij afzette, omdat ik er zo eentje van 2.0 ben. Dat probleem kreeg de eerste generatie eens van ons op het bord gelegd, omdat zij ons stelselmatig had buitengesloten van de Indische cultuur en had geweigerd thuis Maleis tegen ons te praten. We werden de straat op geschopt omdat we met de Belanda’s moesten leren omgaan. Dat was dan vechten geblazen en met blauw geslagen ogen thuiskomen. Of de politie aan je deur krijgen omdat je een Hollandse jongen had afgetuigd. Plus vijandschap van Molukkers, die ons als verraders zagen.
De vreselijkste vraag die je gesteld kon krijgen van iemand van de eerste (en soms iemand van de tweede) generatie was deze: ‘Zeg, ben jij daar geboren?’
Wenkbrauwen opgetrokken, gefronst voorhoofd, slecht verhuld honend lachje.
‘Nee.’
‘Hm, dus je wéét niet.’
Door díe vraag zal Indisch 3.0 in elk geval niet achtervolgd worden. Wat een zegen! Okay, er zitten er bij met een ouder uit Indonesië en een ouder uit Holland. Eurasians. Maar die hebben de koloniale tijd niet gekend. Tempo doeloe regeert niet meer. Wat ze dan te zoeken hebben bij mensen van Indisch 3.0? Tja, wat hebben Indische mensen wat Hollanders niet hebben? Het antwoord ligt bij de Hollanders, die consequent weigeren hun koloniale verleden uitgebreid in de geschiedenisboeken op te nemen. Weigeren zich te verplaatsen in het perspectief van de Indo en de schijnwerper botweg blijven richten op totokschrijvers die náár de Indische cultuur kijken en niet vanuít de Indische cultuur schrijven. Hollanders kwamen nooit verder dan pindasaus over hun patat mikken. Dat is nog daaraan toe, maar het heeft geen enkele symbolische betekenis.
Zaterdag 28 april a.s. zal in Museum Maluku, Kruisstraat 313, Utrecht, een Indo-Maluku Garden Party worden gehouden, met verhalen, voordrachten, interviews, muziek, live painting, pantun en workshops tifa/cajon! Uitgeverij Knipscheer heeft er een stand met boeken van onder meer Glenn Pennock, Frans Lopulalan en Alfred Birney, wiens nieuwste boek De Dubieuzen gepresenteerd zal worden. 
Je hoeft geen Indo te zijn om een Indisch verleden te hebben. Toch bestaat een wezenlijk verschil tussen verhalend proza van Indo-schrijvers en totok-schrijvers, al wordt dat niet altijd gezien. Tjalie Robinson schrijft vanuit de Indo en Hella Haasse kijkt náár de Indo, om maar een pikant voorbeeld te noemen.
Op mijn bureau ligt naast mijn toetsenbord mijn manuscript, feestelijk bekrabbeld met de correcties van een uitgeversredacteur. Hij heeft een voorliefde voor accenttekens en puntkomma’s. Laat ik daar nou toevallig een bloedhekel aan hebben. Die stomme Hollanders doen eerst alle moeite om zich van trema’s en overige ‘hinderlijke’ leestekens te ontdoen (zoëven werd zo-even) en dan komen ze met á’s en ó’s aangehobbeld, na een eeuw Couperus’ eigen spelling te hebben verkracht. Mijn redacteur stelt zoiets voor: