In het pré-internettijdperk was de leescultuur een oase waarin fictie kon gedijen zonder door non-fictie gebeten te worden. Verzonnen verhalen stonden model voor het leven van de mens. Thema’s herhaalden zich voortdurend. Een boek werd gedragen door de stijl van de schrijver. Non-fictie werd vaak opgediend in de vorm van essays. Thans worden essays met uiterste omzichtigheid uitgegeven. Veel uitgevers wagen zich er niet eens meer aan. Non-fictie heerst. Bekende Nederlanders krabbelen hun ervaringen haastig neer en zien hun boeken aangeprezen worden door ongeletterde presentatoren. Ik heb de opkomst van het weblog hand in hand zien samengaan met de toename van het aantal non-fictie boeken. Een bekende Nederlandse schrijver, Arnon Grunberg, verwees eens in een boek naar een weblog dat werd bijgehouden door een vrouwelijke romanfiguur. Toen zijn lezers erachter kwamen dat het weblog een verzinsel was van de schrijver zelf, voelden ze zich bedrogen. Het weblog was namelijk niet echt, het was fictie. Ik vroeg me af of er wel plaats is voor fictie op het internet. Ik blogde regelmatig onder de categorie van een verzonnen figuur, en ja: soms kreeg ik een mail van iemand die zich in iemand herkende en daar niet bijster vrolijk van werd. Had ik het in een boek gepubliceerd, dan was het om zo te zeggen een ander verhaal geweest. Hetzelfde verhaal, maar dan in papiervorm, in paperbackuitvoering met een omslag. Wezenlijk is er geen verschil. Het is de leeservaring. Die wordt gehinderd als je tegen het licht van een beeldscherm in kijkt.
19-12-2011 2:35:43
Toen Google zijn eigen social site in bèta vrijgaf (alleen op uitnodiging aan te melden), was Mark Zuckenberg, een van de eersten die een profiel aanmaakte. Mark Zuckenberg is de grote baas van Facebook, ook wel de vader van deze social networking site genoemd, al wordt daar aan getwijfeld sinds twee vroegere vriendjes van hem een rechtszaak wonnen, wegens het stelen van hun idee. Nou is stelen op het internet meer gebruik dan uitzondering. Zo stal Microsoft het idee van ICQ en vertimmerde het tot MSN. Google steelt inhoud (content) van alle sites die de robot tegenkomt en slaat die op op de eigen servers. Dat noemen ze cash. Als je iets van je site afhaalt, dan kunnen gebruikers nog jarenlang de inhoud uit Google’s cash halen, en anders is er wel de WayBackTimeMachine, die de inhoud mogelijk nog langer bewaart. Ook browsers stelen van elkaar. Opera is zo’n beetje de voorloper van alles wat een moderne browser te bieden heeft, zoals tabs, en toch de minst gebruikte. Nogal zuur. Tweakers en geeks zijn over het algemeen de volgende mening toegedaan:
Ik laat mijn Facebook-vrienden hierbij weten dat ik for the time being mijn Facebook-account heb gedeactiveerd. Ik heb mijn account (nog) niet opgezegd, misschien doe ik dat later wel. Redenen van mijn afwezigheid:
Mijn naam is Meneer B. omdat Meneer A. sneller is. Ik verwacht niet dat u dit begrijpt. Omdat Mercurius vandaag een vierkantsaspect maakt met mijn Mars zou ik vandaag uit mijn humeur moeten zijn. Dat kan wel kloppen, want gelachen heb ik vandaag nog niet. De zon schijnt niet, het waait, nu en dan doet de regen een poging de dag nog grijzer te maken dan hij al is, er ligt vervelend werk op me te wachten en voor mijn boodschappen moet ik alle windrichtingen op. Omdat het internet steeds meer een bron van inbreuk op de privacy van de mens wordt, bezoek ik aldoor vaker een postagentschap voor het versturen van brieven. De garantie dat je brieven niet door derden gelezen worden is er nooit geweest, maar ze bestaat wél. Met de komst van de elektronische post is het briefgeheim opgeheven. Helaas gaat het met de romantiek van brieven verzenden wel achteruit. Het nieuwe postzegelsysteem van zegels met het cijfer 1 of 2 lijkt mij de doodsteek voor postzegelontwerpers. Elke tariefverhoging was een feest voor ze. Fijn goochelen met andere cijfertypen, afbeeldingen en meer van dat. Eerst nemen ze met de invoering van de euro de vormgevers van de bankbiljetten te grazen – Nederlandse bankbiljetten waren vermaard – en nu dit. Nou is het wél zo dat we bijkans omkomen in de grafische vormgevers. Niet direct een vak om voor te kiezen als je jong bent. Tenzij je zeer begaafd bent en de monotonie in het vak kan doorbreken.
Binnen de digitale revolutie heeft het internet een ontwikkeling doorgemaakt die het adjectief stormachtig naar de taalprullenbak voor anachronismen verwijst. Wat een website is, kan niet zomaar meer omschreven worden als een vlag ergens in cyberspace. Het weblog is momenteel misschien wel het populairst onder actieve internetgebruikers, maar het fenomeen tumbleblog is in opkomst. Men neemt de tijd niet meer om met liefde en toewijding zoiets als een eigen virtueel dagboek te onderhouden, liever kleddert men maar wat als graffiti op het web, waarbij de codes alt+c en alt+v geheimtaal zijn voor stelen. Feitelijk is het tumbleblog een cynische variant op het weblog in zijn origineelste vorm.: een soort stream of consciousness. Maar de taal is nu teruggebracht tot wat quotes en oneliners en daarmee ondergeschikt gemaakt aan beeld en geluid. Tumblelogs zijn nauwelijks bezoekersvriendelijk en wellicht alleen goed, of zelfs gemaakt voor big brother-clubs die profielen verzamelen van mensen die zich al dan niet onder pseudoniem tonen op het internet. In een eventueel nóg nieuwere vorm dan tumbling zou je elke vorige posting door een volgende kunnen overschrijven. Het archief, voer voor zoekrobots en regeringen, verliest zo zijn betekenis, de dingen gaan voorbij, zoals het leven is. Je bent terug bij af, bij de eenvoudige webpagina, die nu en dan verandert. Kijk je nog verder terug, dan zie je schrijvers achter typmachines zitten en lezers zonder een flikkerende televisie op de achtergrond wegkruipen op de bank met een boek in de hand. Ik heb soms heimwee naar die tijd.