De bogen van het balkon op de hoek van mijn Grieks appartement hadden model kunnen staan voor Eschers Droom, een houtgravure uit 1935: in een koude wereld met bogen onder het nachtelijk firmament ligt iemand voor lijk te dromen met een enorm insect op zich, dat hem niet stoort overigens. Hier op het balkon zit ik met mijn hoofd in mijn nek naar het plafond te kijken. De gekko’s dienen zich aan rond twaalven, wanneer de discotheken verderop het volume temperen en de muziek van de cicaden weer de boventoon voert. Mijn favoriete gekko is te laat langs de bogen naar de gevellantaarn komen kruipen, de ideale plek is al ingenomen door een grote gekko. Vlinders en langpootmuggen strijken neer rond de gevellantaarn. Aanvankelijk sluipt de grote gekko behoedzaam naderbij, met pauzes om zijn prooi niet te alarmeren. Maar als de muur eenmaal vol zit met insecten laat de gekko zijn geduld varen en jaagt gulzig in het rond. De kleine gekko, jong en onervaren, is zo vermetel om het territorium van de grote binnen te dringen. Die bolt zijn rug en ziet de kleine dreigend aan. De kleine zwaait met zijn staart en blaast de aftocht. Nadat de grote, volgevreten, de arena heeft verlaten, komt de kleine terug. Tegelijk doemt een nog groter exemplaar op. Dat jaagt de kleine niet weg met lichaamstaal, maar bijt hem bruut in de flank. Ai! De kleine zal lang moeten wachten eer hij eens aan de beurt is. De volgende morgen zit hij er nog. Hij lijkt wel dood, zoals de dromer op de houtgravure van Escher. Is de kleine gekko vandaag gedoemd van insecten te dromen?
© 2002 Alfred Birney
Haagsche Courant, vrijdag 26 juli 2002
Ik stond zonet op het balkon een ecologisch sigaretje te roken en werd aangestaard door zwarte wolken die de grijsblauwe lucht kwamen verkrachten. Ze herinnerden mij aan mijn voornemen met roken te stoppen als het jaar sterft. Het jaar zal sterven met oud en nieuw, wanneer vuurwerk de lucht zal verlichten. Ik begreep opeens wat het betekent wanneer je zegt dat de avond valt. Vallen is een neergaande beweging. De nacht drukt neer. Dwingt je te gaan liggen op de bank of naar bed te gaan. Met dageraad komt de zon op. Opkomen is een opwaartse beweging. Je wordt gedwongen je bed uit te komen. Natuurlijk hoef je daar geen gehoor aan te geven. Doe je dat niet, dan herinneren de mensen je eraan dat je op moet staan. De mens is namelijk geen nachtdier. Toch valt er ’s nachts heel goed te leven. Vooral als je schrijft. Het zal ongetwijfeld ongezond zijn om ’s nachts te leven. Je krijgt te weinig daglicht en ontwikkelt een tekort aan vitamine D. Verder is het zo dat je buiten het dagelijkse leven staat en veel afspraken moet missen. De nacht is voor kluizenaars. Mafkezen. Freaks. Internetverslaafden. Maar ook voor nachtwakers. Ik waak over de nacht. Ik heb een haat-liefdeverhouding met de nacht. Als ik slaap kan ik overvallen worden door nachtmerries. Waak ik, dan houd ik nachtmerries op een afstand. Dit betekent niet dat ik overdag geen nachtmerries kan krijgen. Als ik eens vroeg op moet, dan lijkt de dag een nachtmerrie.
Ik ben geboren in een tijd waarin men het nog niet had over vlagerigheden. Men sprak van een bevlogen persoon of van vlagen wind bij hondenweer, maar niet van vlagerig weer. Nou dacht ik dat alleen populaire online weerstations zich bedienden van dat vlagerige taalgebruik, maar vandaag zag ik dat het deftige KNMI het ook al had over vlagerig weer. Was hun tekstschrijver op vakantie en zat er een werkstudent zich vlagerig uit te leven in de kunst van het copy and paste, zeg het metselwerk van het internet? Het weer was werkelijk onstuimig, zeg dat wel, de temperatuur was zeer aangenaam en toch was het niet senang toeven op dat vlagerige balkon van me. Gelukkig speelde het Nederlands dameshockeyteam een partij op de Olympische Spelen van Beijing (wij zeiden vroeger Peking) en dartelde mijn favoriete nummer 11, Maartje Goderie, over het veld. De perfecte Nederlandse hockeyspeelster is lichtblond en draagt een staartje. Het dameshockeyteam ziet er het best uit van een afstandje, bijvoorbeeld op een klein scherm op je pc. Je ziet dan van die oranje poppetjes met staartjes arabesken op kunstgras beschrijven. Volgens de commentator was de wedstrijd wat vlagerig. Zal men straks terugkijken op een nogal vlagerige zomer? Terugblikkend zou ik mijn leven ook wel vlagerig kunnen noemen. Een weekje het nieuws volgen geeft ook wel een nogal vlagerig beeld van een vlagerige wereld. Aan de basis van het leven, beste mensen, staat de wind. En daarom moeten wij God voortaan Wind noemen. Bij vlagen is hij zichtbaar, een bevlogen entiteit, werkelijk. Je moet natuurlijk geen ruzie met hem krijgen, dat begrijpt u zeker wel.
Binnen de digitale revolutie heeft het internet een ontwikkeling doorgemaakt die het adjectief stormachtig naar de taalprullenbak voor anachronismen verwijst. Wat een website is, kan niet zomaar meer omschreven worden als een vlag ergens in cyberspace. Het weblog is momenteel misschien wel het populairst onder actieve internetgebruikers, maar het fenomeen tumbleblog is in opkomst. Men neemt de tijd niet meer om met liefde en toewijding zoiets als een eigen virtueel dagboek te onderhouden, liever kleddert men maar wat als graffiti op het web, waarbij de codes alt+c en alt+v geheimtaal zijn voor stelen. Feitelijk is het tumbleblog een cynische variant op het weblog in zijn origineelste vorm.: een soort stream of consciousness. Maar de taal is nu teruggebracht tot wat quotes en oneliners en daarmee ondergeschikt gemaakt aan beeld en geluid. Tumblelogs zijn nauwelijks bezoekersvriendelijk en wellicht alleen goed, of zelfs gemaakt voor big brother-clubs die profielen verzamelen van mensen die zich al dan niet onder pseudoniem tonen op het internet. In een eventueel nóg nieuwere vorm dan tumbling zou je elke vorige posting door een volgende kunnen overschrijven. Het archief, voer voor zoekrobots en regeringen, verliest zo zijn betekenis, de dingen gaan voorbij, zoals het leven is. Je bent terug bij af, bij de eenvoudige webpagina, die nu en dan verandert. Kijk je nog verder terug, dan zie je schrijvers achter typmachines zitten en lezers zonder een flikkerende televisie op de achtergrond wegkruipen op de bank met een boek in de hand. Ik heb soms heimwee naar die tijd.
Het leven is afscheid nemen en voor de verandering ging dat gisteren op een feest en niet op een begrafenis. Ja, ik heb drie maanden niets van me laten horen, nou dan weet u het wel ongeveer. Ongeveer, hè? Ik bedoel het is niet elke dag begrafenis. Wij zwaaiden uit in een bibliotheek aan een Amsterdamse kade de directeur van een befaamd literair mecenaat, een instantie die het schrijverspeloton bijeenhoudt. Die is nodig om te voorkomen dat er voortaan maar een stuk of tien literaire schrijvers in de boekhandel liggen. Vergelijk het met kijken naar een wielerronde met maar tien renners. Het programma bestond uit verschillende onderdelen. Het lopend buffet met nazit en dans was uiteraard het leukst. De receptie had ik overgeslagen, want zo’n tocht naar Amsterdam ervaar ik als een hele onderneming, zwaarder dan een vliegreis van zestien uur naar Jakarta, om maar wat te noemen. Ik kon vrijwel direct het theater in. Het onderhoudendst was de een of andere Vlaamse schrijver, die zich als enige aan de toegemeten tijd van zeven minuten hield. Hij slingerde een geweldige tekst de zaal in, vol virtuose kwinkslagen die niet door iedereen werd begrepen en gewaardeerd, want ook onder literatoren bevinden zich stupide personen. Later zag ik nog een meisje – ik bedoel een jonge vrouw – heel aardig dansen, een tikje bestudeerd. Ze herinnerde me aan de tijd waarin ik nog kon woekeren met mijn energie. Als aandenken kregen we mee een boekje getiteld: Kill your darlings. Het mecenaat was nieuwsgierig naar ons werk-in-uitvoering, de rotzooi die achterblijft tijdens het proces van schrappen, waarover ooit ene Sir Arthur Quiller-Couch een kleine eeuw geleden schreef: “Whenever you feel an impulse to perpetrate a piece of exceptionally fine writing, obey it – whole-heartedly – and delete it before sending your manuscript to press. Murder your darlings.” Eén van de gevraagde auteurs voor het boekje had deze boodschap écht begrepen en zijn computers met darlings aan de straat gezet. Anderen hadden hun geschrapte teksten ingevroren. Ik las hun kruideniersproza in de stoptrein bij nacht huiswaarts. De afgedankte teksten lieten het beste proza van webloggers met schrijfaspiraties ver achter zich. Helaas zegt dat niets meer in een tijd dat het om hele andere dingen gaat dan zoiets als kwaliteit. Dansende meisjes? Nou, vooruit dan.