De bogen van het balkon op de hoek van mijn Grieks appartement hadden model kunnen staan voor Eschers Droom, een houtgravure uit 1935: in een koude wereld met bogen onder het nachtelijk firmament ligt iemand voor lijk te dromen met een enorm insect op zich, dat hem niet stoort overigens. Hier op het balkon zit ik met mijn hoofd in mijn nek naar het plafond te kijken. De gekko’s dienen zich aan rond twaalven, wanneer de discotheken verderop het volume temperen en de muziek van de cicaden weer de boventoon voert. Mijn favoriete gekko is te laat langs de bogen naar de gevellantaarn komen kruipen, de ideale plek is al ingenomen door een grote gekko. Vlinders en langpootmuggen strijken neer rond de gevellantaarn. Aanvankelijk sluipt de grote gekko behoedzaam naderbij, met pauzes om zijn prooi niet te alarmeren. Maar als de muur eenmaal vol zit met insecten laat de gekko zijn geduld varen en jaagt gulzig in het rond. De kleine gekko, jong en onervaren, is zo vermetel om het territorium van de grote binnen te dringen. Die bolt zijn rug en ziet de kleine dreigend aan. De kleine zwaait met zijn staart en blaast de aftocht. Nadat de grote, volgevreten, de arena heeft verlaten, komt de kleine terug. Tegelijk doemt een nog groter exemplaar op. Dat jaagt de kleine niet weg met lichaamstaal, maar bijt hem bruut in de flank. Ai! De kleine zal lang moeten wachten eer hij eens aan de beurt is. De volgende morgen zit hij er nog. Hij lijkt wel dood, zoals de dromer op de houtgravure van Escher. Is de kleine gekko vandaag gedoemd van insecten te dromen?
© 2002 Alfred Birney
Haagsche Courant, vrijdag 26 juli 2002
Ik stond zonet op het balkon een ecologisch sigaretje te roken en werd aangestaard door zwarte wolken die de grijsblauwe lucht kwamen verkrachten. Ze herinnerden mij aan mijn voornemen met roken te stoppen als het jaar sterft. Het jaar zal sterven met oud en nieuw, wanneer vuurwerk de lucht zal verlichten. Ik begreep opeens wat het betekent wanneer je zegt dat de avond valt. Vallen is een neergaande beweging. De nacht drukt neer. Dwingt je te gaan liggen op de bank of naar bed te gaan. Met dageraad komt de zon op. Opkomen is een opwaartse beweging. Je wordt gedwongen je bed uit te komen. Natuurlijk hoef je daar geen gehoor aan te geven. Doe je dat niet, dan herinneren de mensen je eraan dat je op moet staan. De mens is namelijk geen nachtdier. Toch valt er ’s nachts heel goed te leven. Vooral als je schrijft. Het zal ongetwijfeld ongezond zijn om ’s nachts te leven. Je krijgt te weinig daglicht en ontwikkelt een tekort aan vitamine D. Verder is het zo dat je buiten het dagelijkse leven staat en veel afspraken moet missen. De nacht is voor kluizenaars. Mafkezen. Freaks. Internetverslaafden. Maar ook voor nachtwakers. Ik waak over de nacht. Ik heb een haat-liefdeverhouding met de nacht. Als ik slaap kan ik overvallen worden door nachtmerries. Waak ik, dan houd ik nachtmerries op een afstand. Dit betekent niet dat ik overdag geen nachtmerries kan krijgen. Als ik eens vroeg op moet, dan lijkt de dag een nachtmerrie.
Op een avond in het voorjaar werd ik wakker van de deurbel. Er waren boodschappers aan de deur, ze klonken bezorgd. Ik hoorde mijn ouders haastig vertrekken, ze vergaten zelfs een blik in mijn kamer te werpen om te kijken of ik wel sliep. Ik ging uit bed en gluurde door de gordijnen naar beneden. Grootvader had een zwarte Citroën, een Traction Avant, maar hij zat niet achter het stuur. Vreemd: twee mannen met witte hoeden lieten mijn ouders alleen voorin stappen en spraken ze nog even toe door de raampjes. Het zag er geheimzinnig uit.
Met ingang van 1 januari 2009 worden benzodiazepines ofwel slaap- en kalmeringsmiddelen niet meer vergoed uit het basisziekenfondspakket. Ik weet niet aan welk ongevoelig brein deze maatregel ontsproten is, maar een zenuwenlijder zal het wel niet geweest zijn. Er wordt voortaan onderscheid gemaakt tussen mensen die “gewoon gestresst” zijn en mensen die lijden aan epilepsie, angststoornissen en overige psychiatrische aandoeningen. Nou lijkt mij niet dat zware gevallen verlegen zitten om een valiumpje of slaappilletje. Deze lichte pilletjes zijn nu juist bestemd voor mensen die voor kortere of langere tijd in de stress zitten maar verder redelijk tot goed functioneren. Dus dat meisje bij mij aan de overkant dat bijna elke nacht wakker wordt, een uurtje door haar kamer gaat ijsberen, wat televisie kijkt en dan weer teruggaat naar bed. Zo iemand kan denk ik wel een slaappil gebruiken, daar gaat ze echt niet dood van.
Aanstaande nacht is de kortste van het jaar. We vieren de zomerwende niet nationaal. Toch worden op veel plaatsen allerlei kleinschalige feesten georganiseerd, je zou denken dat er behoefte is aan een groot feest. Maar traditie is geen cake die je kunt bakken. Iets ontstaat en komt een jaar later terug en dan weer en weer. Zoals de nieuwjaarsduik in Scheveningen, ooit begonnen door een stelletje ongeregeld en thans uitgegroeid tot een happening die mensen tot uit Amerika en Japan aantrekt. Misschien vieren wij de zomerwende niet omdat Stonehenge in Zuid-West Engeland staat. Ieder jaar vallen de eerste stralen van de opkomende zon op 21 juni precies op de reusachtige Heel Stone. De megalieten in hun magische constellatie worden al eeuwenlang geclaimd door druïden, die geloven dat Merlijn ze tevoorschijn heeft getoverd. Daar ligt het antwoord op de vraag waarom wij de zomerwende niet nationaal vieren. De kerk wil er gewoon niets van weten. Nou sta ik niet direct te trappelen om me tussen de zweefkousen te begeven die de nacht van 20 op 21 juni te Stonehenge doorbrengen met hun wichelroedes, trommels, doedelzakken, heksendansen, wilde seks rond kampvuren en wat al niet meer. Allen wachten op de druïden: oude mannen, veelal bebaard en gestoken in witte gewaden, met minimaal twintig jaar studie van wiskunde, fysica, astronomie, filosofie en geneeskunde achter zich. Ze bestaan al langer dan de christenen, die het momenteel flink aan de stok hebben met de islamieten. Is het geen straf om daar als brave heiden tussen te moeten zitten?
Het leven is afscheid nemen en voor de verandering ging dat gisteren op een feest en niet op een begrafenis. Ja, ik heb drie maanden niets van me laten horen, nou dan weet u het wel ongeveer. Ongeveer, hè? Ik bedoel het is niet elke dag begrafenis. Wij zwaaiden uit in een bibliotheek aan een Amsterdamse kade de directeur van een befaamd literair mecenaat, een instantie die het schrijverspeloton bijeenhoudt. Die is nodig om te voorkomen dat er voortaan maar een stuk of tien literaire schrijvers in de boekhandel liggen. Vergelijk het met kijken naar een wielerronde met maar tien renners. Het programma bestond uit verschillende onderdelen. Het lopend buffet met nazit en dans was uiteraard het leukst. De receptie had ik overgeslagen, want zo’n tocht naar Amsterdam ervaar ik als een hele onderneming, zwaarder dan een vliegreis van zestien uur naar Jakarta, om maar wat te noemen. Ik kon vrijwel direct het theater in. Het onderhoudendst was de een of andere Vlaamse schrijver, die zich als enige aan de toegemeten tijd van zeven minuten hield. Hij slingerde een geweldige tekst de zaal in, vol virtuose kwinkslagen die niet door iedereen werd begrepen en gewaardeerd, want ook onder literatoren bevinden zich stupide personen. Later zag ik nog een meisje – ik bedoel een jonge vrouw – heel aardig dansen, een tikje bestudeerd. Ze herinnerde me aan de tijd waarin ik nog kon woekeren met mijn energie. Als aandenken kregen we mee een boekje getiteld: Kill your darlings. Het mecenaat was nieuwsgierig naar ons werk-in-uitvoering, de rotzooi die achterblijft tijdens het proces van schrappen, waarover ooit ene Sir Arthur Quiller-Couch een kleine eeuw geleden schreef: “Whenever you feel an impulse to perpetrate a piece of exceptionally fine writing, obey it – whole-heartedly – and delete it before sending your manuscript to press. Murder your darlings.” Eén van de gevraagde auteurs voor het boekje had deze boodschap écht begrepen en zijn computers met darlings aan de straat gezet. Anderen hadden hun geschrapte teksten ingevroren. Ik las hun kruideniersproza in de stoptrein bij nacht huiswaarts. De afgedankte teksten lieten het beste proza van webloggers met schrijfaspiraties ver achter zich. Helaas zegt dat niets meer in een tijd dat het om hele andere dingen gaat dan zoiets als kwaliteit. Dansende meisjes? Nou, vooruit dan.