Alfred Birney schrijver, webfreak, gitarist

alfred birney is uit het jaar van de kat

Auteur    Bibliografie    Boeken    Contact    TABs    Sitemap   


Zetproeven

logo alfred birney weblog Het is altijd weer een feest om je zetproeven onder ogen te krijgen. Je tekst heeft de afmetingen van boekpagina’s aangenomen, de bladspiegel is zoveel kleiner dan een A4’tje en dus laat alles zich zoveel ánders lezen. Hier begint de beruchte fase waarin schrijvers de neiging krijgen om maar weer eens flink aan de tekst te gaan sleutelen. Om dat tegen te gaan, staat er een clausule in je contract, die zegt dat wanneer de veranderingen een bepaald bedrag overstijgen, je de extra kosten zelf moet betalen. In vroegere tijden was men wat coulanter: er werd veel meer tijd aan je tekst besteed, zetters deden alles handmatig en zorgden er bijvoorbeeld voor dat er hooguit drie afbreekstreepjes op een pagina kwamen en niet meer. Nu heb je in no time je tekst terug, compleet met verkeerd afgebroken woorden. Ze zeggen dat computerprogramma’s woorden over het algemeen goed afbreken. Maar ja: wat is “over het algemeen”?

Een voorbeeld: … en vor-mde…

Drie medeklinkers na elkaar kunnen een computerprogramma dus al hoofdpijn bezorgen.

En dan nog zoiets: op één bladzijde zie ik regel 7 en 8 en 10 eindigen op “haar” en regel 11 op naar. Dat valt een lezer direct op en kan een bladzijde bespottelijk maken. Met een stukje meer ruimte tussen twee woorden kan dat voorkomen worden.

Maar is dat werk dan voor een schrijver? Ik zou zeggen van niet. Toch kun je maar beter een oogje in het zeil houden, want met de typische corrector en zetter is ook de echte typograaf uitgestorven. Studenten leren het vak nog wel, maar in de praktijk spelen zaken als tijd = geld de hoofdrol, om maar even niet te spreken van uitgevers en boekhandelaren die zich overal mee bemoeien. Vergelijk de typografie van boeken van 25 geleden eens met elkaar. Geniet van de verschillen! Leg daarna boeken anno 2009 opengeslagen naast elkaar: het is dan echt zoeken naar de verschillen. Vergeleken met het zetsel van vroeger wordt er ook enorm gehannest met interlinie, soms vallen er gewoonweg gaten in de tekst. Dat is in mijn nieuwe boek gelukkig niet het geval. Het ziet er goed en mooi uit.

24 Reacties

Is me uit het hart gegrepen!

Ja, ik begin er zelden over, en publiekelijk heb ik me er helemaal nooit over uitgesproken: maar het is waar. (Zelf maak ik héél veel werk van zetwerk (vraag maar aan Arnoud ;-) )

Een groot probleem is volgens mij de opleiding: het is gewoon raar dat Grafische scholen allemaal LTS/(v)MBO zijn. Toen ik zelf mijn gymnasiumdiploma had, wilde ik best graag hetzelfde leren als mijn Opa (die was typograaf) maar je kunt eenvoudigweg niet naar een Grafische LTS ná een gymnasium. Dat is alleen al qua leeftijd belachelijk.
Dan kun je naar een kunstacademie: dat is waar, maar dat zijn ook niet echt vakopleidingen. Voor boeken is het LTS-niveau van de zetter jammer: het is fijner als iemand meeleest.

Zo zijn de hoger opgeleide zetters, die wèl kunnen meelezen, en afbrekingen herstellen, vaak weer autodidact als het om het zetwerk gaat. En dan krijg je al die gekke muizetrappetjes en witte gaten in de pagina.

Trouwens: waarom gebruiken ze niet het Quark Xress woordenboek? dan heb je toch nauwelijks problemen met de afbreking? Weet je zeker dat die Uitgeverij niet bezuinigd heeft op goede software?

Posted by Jolie on 12 March 2009 @ 9pm

Bestaan die grafische scholen dan nu nog dan op dat niveau? Ik dacht dat je het vak alleen nog aan de kunstacademie kon leren. Mijn uitgever werkt met Quark, dat is het probleem niet. Ze doen het beter dan de grote uitgevers (= ruim 200 titels per jaar) waar ik werk heb laten uitgeven en die nóg haastiger te werk gaan (omslagontwerp in 15 minuten bijvoorbeeld). Het gaat om dat “nauwelijks problemen met de afbreking”. Daarvoor kun je niet vertrouwen op welk computerprogramma dan ook. Ik vond er maar eentje op ruim 20.000 woorden. Ik gebruik deze gelegenheid om nog wat tekst te wijzigen ;-) Kom ik straks nog op terug met een leuke anekdote.

Posted by Alfred Birney on 12 March 2009 @ 11pm

Hoi Jolie, ik ben zo’n geval dat na het gymnasium wel heeft gekozen voor het (typo)grafische vak (kunstacademie). Ben wel meer in “beeld” gespecialiseerd. Typografie is gewoon moeilijk! Btw Indesign wordt tegenwoordig meer gebruikt dan Quark dacht ik…

Posted by Lisa on 13 March 2009 @ 2am

Heel mooi grafisch werk heb je Lisa, mn complimenten als ik zo vrij mag zijn :) ! Fijn om te lezen dat er na een gymnasium meer mensen kiezen voor iets anders dan rechten of theologie zoals veel klasgenootjes.. Ja Indesign wordt meer gebruikt, maar ik heb na veel wikken en wegen toch weer Xpress gekocht.
Een op 20.000, vind ik toch best netjes Alfred :) Ben benieuwd naar die anecdote… Oh en dat niveau, Edwin hield pas nog een lezing op een grafische school: het was vandaag v/mbo.. Dat is toch LTS? En dààr komen de zetters bij drukkerijen vandaan, tenminste waar ik ooit stage liep dan. Daar wìllen ze niet eens academie-mensen, die vinden ze “eigenwijs en slordig.” ;-} (Don’t worry Lisa, volgens mij vonden ze het stiekem ook van mij -en je bent toch veel te breed opgeleid voor zo’n drukkerijsfeer ;-) )

Posted by Jolie on 13 March 2009 @ 9pm

Waarom ziet je website er weer zo uit als vroeger?

Posted by Mindah on 13 March 2009 @ 11pm

@Mindah, deze website houdt de bezoekers langer vast. Die met die grote fonts werd als “leuk” en “cool” ervaren, maar was minder goed leesbaar. De veelheid aan informatie onder de posts leidde erg af, zelfs de zoekmachines indexeerden alleen díe informatie en niet de tekst zelf. Ten slotte was de codering van die site bijzonder ingewikkeld. Er waren meer plugins nodig om de boel te draaien, wat tot snelheidsverlies leidde.

Posted by Alfred Birney on 14 March 2009 @ 1am

Dankje Jolie! Ik ga jouw site eens goed bekijken, want daar staat behoorlijk veel op!
Alfred zijn site ziet er weer zo uit, omdat zijn 6 wekelijks abo van die ene skin is verlopen, Mindah…. nee hoor, grapje ik weet het niet. Maar je hebt gelijk die met de grote letters is mooi leesbaar zonder bril!

Posted by Lisa on 14 March 2009 @ 1am

@Mindah, het werd niks met die oude template. De site ziet er weer zo uit als jij kennelijk graag ziet ;-)

Posted by Alfred Birney on 15 March 2009 @ 2am

Ja, ik moet toegeven ik zie het graag zo-niet dat die andere niet ook goed was hoor, maar deze, er lijkt een krachtiger wind door te waaien, is ook iets brutaler, schijnt meer opslag te hebben ook.

Behalve misschien wanneer Men. B. komt opdagen, dan wordt het paars omfloers. Wellicht is hij een verre relatie van Ernst van Lowe, (know him?)

Posted by Mindah on 17 March 2009 @ 12am

Meneer B. komt terug wanneer de tijden rond mijn aanstaande boek wat geluwd zijn. Krijg ik dan een probleem met deze layout? ;-) Ernst van Lowe?

Posted by Alfred Birney on 17 March 2009 @ 3am

Nee, haal de zinspeling op Ernst van Lowe er maar uit:
-ik heb niet al de 211 entries van Men. b. gelezen en ken hem dus niet binnenste buiten
-Wat ik van hem las, daar kreeg ik een bepaalde indruk van.
-Ik dacht me te richten tot iemand die de schrijver L. Couperus binnenste buiten kende en verwees naar het boek ‘de Kleine Zielen’ en het karakter van Ernst van Lowe, een broer van Constance van Lowe.
Ge-enerveerd, lichtelijk morbide, that kind of thing.

Posted by Mindah on 17 March 2009 @ 11am

@Mindah, ik kan van De boeken der kleine zielen alleen nog de sfeer oproepen. Het is veel te lang geleden. Voor de bloemlezing heb ik deze titel ook niet meer ingezien. Hoewel er wat figuren door mijn herinnering wandelen, is er geen naam die me bij is gebleven, zelfs niet de naam van dat dametje waarmee het boek opent. Ik herinner me een man die aldoor maar door de duinen ging fietsen. Was hij het soms die je bedoelt? Ik heb veel gekeken naar Couperus’ schrijftechniek van het herhalen. Jeroen Brouwers nam die techniek ook van Couperus over. Ik zal eens zoeken naar de figuur die jij bedoelt en kijken of hij inderdaad iets weg heeft van Meneer B. Denkelijk niet, aangezien Meneer B. vol met ironie zit.

Posted by Alfred Birney on 17 March 2009 @ 3pm

Interessant hoe ons geheugen selecteert, al hebben we-zo zeg je ergens tegen Michael-een ‘olifant’s geheugen’.

Enfin, Ernst van Lowe is een zoon uit het grote uitgebreide Van Lowe geslacht dat centraal staat in ‘de Kleine Zielen’. Hij woont aan de Nieuwe Uitleg, een van de oudste buurten van Den Haag. Ernst is estheet, overgevoelig, nerveus en wat morbide. Ironie is hem vreemd. Hij zondert zich af van de mensen. Hij krijgt een fixatie op zijn fijnzinnige zus Constance die in de Kerkhoflaan gaat wonen na een lang verblijf in het buitenland. Helaas verliest hij later in het boek zijn verstand.
Misschien, als hij in onze ‘cyber’-eeuw zou hebben geleefd, zou hij een Internet-fiend zijn geworden, een heel vernuftig website hebben ontworpen waarop hij zijn ziel zou hebben uitgestort: iedereen kan het lezen; niemand hoort het. ‘In space no one can hear you scream’.

Het dametje waar het boek mee opent is Dorine van Lowe.
De man die aldoor de duinen doorfietst is Henri van der Welcke, echtgenoot van Constance. Hij zoekt lichamelijke oefening om niet te hoeven denken. Denken maakt hem bang. Zijn vroegwijze zoon Addy fietst vaak mee.

Posted by Mindah on 18 March 2009 @ 4pm

Tegen Michael? Dat kan niet op mijn blog staan. Onmogelijk. Dat haal je er zelf uit.

Posted by Alfred Birney on 18 March 2009 @ 7pm

Eerst een correctie Alfred: ik schreef ‘we’; het had ‘jij’ moeten zijn. Ik ga nu even zoeken naar waar ik dat zag staan; geen eenvoudige zaak!
(Illustratie voor het feit dat de meeste mensen beslist geen ‘olifant’s’ geheugen hebben).
Hoop dat het lukt.

Posted by Mindah on 19 March 2009 @ 12am

Nee geen succes helaas. Was it all a dream?
Het geheugen van een olifant te hebben, die term zou ik niet zomaar verzinnen. Had ik er maar een op dit moment.
Misschien kom ik die tekst nog wel eens tegen.
In mijn geheugen, (verbeelding?) is het een scene tussen vader en zoon, met een opvoedkundig thema en een lichtelijk satirische toon. Zoiets.
De argusogen waarmee Alfred Birney zijn woorden bewaakt moet aanbevolen worden. Indrukwekkend.

Posted by Mindah on 19 March 2009 @ 1am

Je hebt wel zoiets gelezen, maar ik noem de naam Michael niet. Tik gewoon de zoekterm “geheugen” in het zoekvak rechtsboven en press enter. Je ziet dan de postings waarin de term “geheugen” voorkomt. De post waarnaar jij verwijst, valt onder Meneer B. En Meneer B. noemt alleen fictieve namen, als hij al namen noemt… In de betreffende post heeft hij het over zijn zoon, zonder toenaam. De naam Michael valt onder columns, onder “Het verloren lied” en onder een opsomming van gitaarmuziek (Michael Chapman). Meneer B. is een verzinsel van mij, eigenlijk een experiment. Dat dat niet zo overkomt bij de meeste lezers is een manco van het verschijnsel weblog. Eigenlijk is het een groot probleem voor een schrijver. Fictie en het internet gaan kennelijk heel slecht samen.

Posted by Alfred Birney on 19 March 2009 @ 1am

Het is zeker een groot probleem voor een schrijver. Voor schrijver lees even toneelschrijver. Want als hij zijn weblog binnentreedt als een ‘karakter’, acteert hij en heeft hij een betekenisvolle samenhang nodig. Hij moet weten wie zijn publiek is en zijn publiek moet min of meer ingewijd zijn. Anders bereikt hij zijn publiek niet. Het masker dat hij draagt als ‘karakter’, moet gelezen kunnen worden door een welwetende toeschouwer, wil hij niet, zoals Jim Morisson zong in ‘Riders on the Storm’, become ‘an actor all alone’.
Men B. heeft waarschijnlijk wel antecedenten, relaties in de literatuur.
Maar wie is zijn publiek?

Posted by Mindah on 20 March 2009 @ 2am

Off topic: ik ken overigens verschillende varianten van TAB-sites op die ene zinsnede: “an actor out on loan”, “an actor out alone” en die jij noemt; “an actor all alone”. Ik zou na al die jaren weleens willen weten welke Jim M. zingt.

Posted by Alfred Birney on 20 March 2009 @ 3am

Misschien moet je er maar een team specialisten voor huren die zich met dergelijke pietleutige kwesties willen bezighouden.

“An actor all alone” gaat ja.
“An actor out alone” gaat net nog wel.
“An actor out on loan” is onzin, klets, wartaal.

Posted by Marcel Huysmans on 20 March 2009 @ 11pm

“Riders on the Storm” was Jim Morrison’s laatste lied en hij schreef er de lyrics voor. Stephen Davis vertelt dat in die laatste dagen die hij doorbracht in Amerika voor hij naar Parijs vertrok waar hij zou sterven, Morrison hele notebooks koortsig volkladde. Hij trok liftend hete droge delen van de States door en kwam in aanraking met allerlei tuig en mensen die aan de zelfkant van de maatschappij leefden. Hij wilde ook bij een vrouw die hij begeerde komen. Hij was dus op weg naar haar toe.
Met woorden schilderde hij beelden van een “existential traveller”, “faceless en dangerous, a drifting stranger, a mystery tramp”. Hij zette de kern van zijn indrukken en ideeen van die laatste onvergetelijke dagen gekristalliseerd neer in “Riders”.

Posted by Joe on 21 March 2009 @ 12am

Hij lijkt in elk geval “out” te zingen en niet “all”. Ook in allerlei covers wordt “out” gezongen.

Posted by Dave on 21 March 2009 @ 1am

Lol, ja hij zingt “an actor out alone”. Vergeet de rest. Heb een stuk of twintig keer naar de song geluisterd, en ga vanavond kijken naar ‘The Doors’-movie by Oliver Stone. Val Kilmer wordt Jim Morrison man. Luister naar ‘Riders on the Storm’ alleen-rook iets-in het donker-zet het iets harder-als het regent-met het raam open-als het heet is. Die fender rhodes solo! Jim ‘liked to spread the fear’ in de stijl van Hunter S Thompson. Unity in solitude!

Posted by Joe on 21 March 2009 @ 2pm

re:’Riders on the storm’: het is: ‘an actor out on loan’.
Zie: No one here gets out alive, Jerry Hopkins & Danny Sugarman,1981, pag. 324, 4e regel van boven en zie schutblad voor ‘grateful acknowledgment to’… ‘for permission to quote from songs’… Doors Music Co for Riders on the Storm c. 1971.
Amen.

Posted by mad on 24 March 2009 @ 1am